معرفی ترتیب درجه های نظامی و انتظامی در ایران و شرایط دریافت آنها

سلام به همه کاربران عزیز وب سایت توسینسو به ویژه علاقه مندان به مباحث نظامی ، قطعا یکی از مهمترین مواردی که در بحث نظام و ارگان های نظامی دارای اهمیت ویژه است بحث درجات و سلسله مراتب نظامی است . شما به عنوان یک شهروند عادی یا به عنوان کسی که سربازی رفته است باید درجه های نظامی سازمانی خودتان را بشناسید. امروز می خواهیم در خصوص کلیات این درجه ها و نحوه تخصیص آن به افراد بصورت عام صحبت کنیم . طبیعی است که دریافت برخی درجه های نظامی نیاز به داشتن شرایط خاص است و دریافت برخی دیگر به مرور و طبق یک زمانبندی مشخص انجام می شود اما برویم سراغ اصل موضوع که طبقه بندی درجه های نظامی و سلسله مراتب است .



چند سطح درجه نظامی داریم ؟

خوب اگر بخواهیم بصورت کلی درجه بندی های نظامی را به شما بگوییم به ترتیب پایین به بالا درجه سربازی ، درجه داران یا مدرجین ، افسران جزء ، افسران ارشد و در نهایت امراء ( امیران ) را می توانیم نام ببریم. برای مثال سرجوخه و سرباز از درجه سربازها ، گروهبان و استوار از درجه های مدرجین ، ستوان و سروان از درجه افسران جزء ، سرگرد و سرهنگ از درجه افسراد ارشد و همچنین سرتیپ ، سرلشکر و سپهبد از درجه های امیران ( امراء ) محسوب می شوند . خوب در ادامه به معرفی این درجه ها می پردازیم.

سطوح درجه سربازی در نظام

خوب اولین درجه در مباحث نظامی جمهوری اسلامی ایران درجه سربازی است . این درجه بندی سالهاست که دیگر به پرنسل کادر نیروهای نظامی داده نمی شود و فقط به افرادی که به خدمت سربازی می روند و سطح سواد آکادمیک پایینی دارند داده می شود و معمولا بسیاری از درجه های سربازی دیگر در نیروهای نظامی استفاده نمی شوند اما بصورت کلی این درجه ها از بالا به پایین به ترتیب سرجوخه ، سرباز دوم ، سرباز یکم و در نهایت درجه سرباز دسته بندی می شوند . امروزه در نیروهای نظامی فقط نیروهای وظیفه عمومی هستند که دارای این درجه ها هستند که پایینترین درجه نظامی محسوب می شوند . می توانید درجه های سربازی را به وضوع در تصویر زیر مشاهده کنید :

درجه‌های درجه‌داران و سربازان نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران
درجه‌های درجه‌داران و سربازان وظیفهٔ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی جمهوری اسلامی ایران

 

درجه های سربازی در نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران
درجه سربازهای پدافند هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران
درجه بندی سربازان نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران

 

درجه بندی سربازان نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران

 

 

در ایران دسته بندی درجات سربازی در نیروهای مختلف نظامی تا حدودی تفاوت دارد اما کلیات تقریبا یکسان است ، همانطور که در تصاویر بالا مشاهده می کنید تنها در نیروی دریایی و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است که از واژه ناوی برای اسم بردن از درجه سربازی هم استفاده می شود و چنین درجه هایی کاربرد نیز دارند . در یک سیستم سلسله مراتبی غیر وظیفه ، هر سرباز تقریبا در هر 6 ماه یکبار ارتقای درجه پیدا می کند و به یک درجه بالاتر تا درجه سرجوخگی می رسد و از آن به بعد روند ارتقای درجه در حدود هر 4 سال یکبار برای پرسنل کادر نظامی خواهد بود . درجه سرباز همیشه بر روی بازوی سربازها مشخص می شود به غیر از یک استثناء که درجه سرباز در نیروی انتظامی بر روی دوش سرباز ( سردوشی ) قرار می گیرد که در تصویر بالا کلیه این شکل ها نمایش داده شده است . معمولا به درجه در سربازی خط یا آجر نیز گفته می شود و هر چقدر تعداد خطوط بیشتر باشد درجه سرباز بیشتر است .

سطوح درجه مدرجین ( درجه دارها ) در نظام

بعد از درجه سرجوخگی ، دیگر از دسته بندی سربازی خارج می شویم و وارد درجه مدرجین یا درجه دارها می شویم که شامل به ترتیب از پایین به بالا گروهبان سوم ، گروهبان دوم ، گروهبان یکم ، استوار دوم و استوار یکم می شوند. این نوع درجه های نظامی ضمن اینکه برای پرسنل کادر وجود دارد برای پرسنل وظیفه با تحصیلات دانشگاهی نیز وجود دارد ، برای مثال شما در نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران اگر بصورت پیمانی 4 ساله استخدام شوید ، درجه پیشفرض شما گروهبان یکم با مدرک دیپلم خواهد بود و در عین حال نیروی وظیفه با مدرک دیپلم به عنوان سرباز وارد ناجا می شود ، اگر شما فوق دیپلم ( کاردانی ) داشته باشید به احتمال زیاد با درجه گروهبان یکم یا گروهبان دوم خدمت مقدس سربازی در ناجا را شروع خواهد کرد. ساختار شکلی این نوع درجه نظامی در نیروهای مختلف به شکل زیر هستند :

 

درجه‌های درجه‌داران و سربازان نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران
درجه‌های درجه‌داران و سربازان نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران
درجه‌های درجه‌داران و سربازان پدافند هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران

 

درجه‌های درجه‌داران و سربازان نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران
درجه‌های درجه‌داران و سربازان وظیفهٔ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی جمهوری اسلامی ایران

 

درجه درجه دارهای نیروی انتظامی ناجا

 

خوب همانطور که در تصاویر بالا مشاهده می کنید کلیات شکل و شمایل این دسته درجه بندی های نظامی تقریبا مشخص است ، هلال یا عدد هشت به سمت پایین است . پرسنل کادر به ترتیب هر چهار سال یکبار ارتقای درجه خواهند داشت . سربازهای وظیفه با مدارک دانشگاهی در نیروی انتظامی با فوق دیپلم معمولا به درجه گروهبان دوم یا گروهبان یکمی می رسند و پرسنل وظیفه با مدرک لیسانس به احتمال زیاد به درجه استوار یکم یا استوار دومی می رسند که البته این موضوع در نیروهای دیگر متفاوت است و چه بسا در ارتش پرسنل وظیفه لیسانس به درجه ستوان سومی یا حتی ستوان دومی نیز ممکن است برسند . درجه مدرجین بر روی بازوی آنها درج و باید قابل رویت باشد. بصورت کلی در نظام به شخص یا درجه نظامی که در درجه های سربازی تا استواریکمی باشد در اصطلاح سرکار گفته می شود .

سطوح درجه افسران جزء در نظام

پس از درجه های مدرجین ، دیگر چیزی به نام سرکار وجود ندارد و ما دیگر برای خطاب کردن افسران جزء از پیشوند جناب استفاده می کنیم . برای مثال ما می گوییم جناب سروان ! از پایین به بالا در این دسته بندی درجه های نظامی ما ستوان سوم ، ستوان دوم ، ستوان یکم و سروان را داریم که به ترتیب هر کدام دارای یک ستاره ، دو ستاره ، سه ستاره و چهار ستاره بر روی درجه نظامی خودشان هستند و به آنها افسر خطاب می شود . نکته کلی در خصوص خطاب کردن افسران جزء واژه مشترک جناب سروان است ، یعنی شما ستوان سوم تا سروان را در اصلاح سروان خطاب می کنید فارغ از اینکه درجه نظامی واقعی وی چه چیزی است . در زیر نمونه شکل ظاهری افسران جزء را در نیروهای نظامی می توانید مشاهده کنید :

 

درجه های نظامی افسران نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران

 

درجه های نظامی افسران نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران

 

درجه های نظامی افسران پدافند هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران
درجه های نظامی درجه‌های افسران نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران

 

درجه بندی افسران سپاه پاسداران انقلاب اسلامی جمهوری اسلامی ایران
درجه بندی افسران در نیروی انتظامی ناجا درجه ها

همانطور که در تصاویر بالا مشاهده می کنید تنوع شکل و البته تنوع نامگذاری در افسران جزء زیاد است . افسران جزء وظیفه بسته به مدرک دانشگاهی که دارند ( از لیسانس تا دکتری ) معمولا حداکثر می توانند با درجه ستوان یکمی وارد نظام شوند و به ندرت شاهد این هستیم که شما سروان تمام وظیفه داشته باشید . ارتقای درجه نظامی در این رده نظامی نیز بصورت 4 ساله انجام می شود . واژه پاسدار معمولا به نظامی هایی که در سپاه پاسداران جمهوری اسلامی ایران خدمت می کنند اضافه می شود . اما در برخی اوقات در درجه بندی های افسران ارشد نیروی انتظامی نیز ما مواردی از پاسدار برای خطاب کردن استفاده می کنیم که در حال حاضر این پسوند در ابلاغیه های جدید حذف شده است. درجه ها در این دسته بندی بر روی دوش افسران قرار می گیرند.

سطوح درجه افسران ارشد در نظام

درجه بندی دیگر نظامی افسران ارشد هستند . افسران ارشد به ترتیب از پایین به بالا درجات سرگرد ، سرهنگ دوم و سرهنگ هستند . نکته جالب در دسته بندی افسران ارشد ساختار نامگذاری آنهاست که تصور بر این می شود که سرهنگ دوم ! پس سرهنگ یکم هم وجود دارد ! در این نوع دسته بندی معمولا ساختار درجه با علامتی به نام قپه ( ستاره بزرگ و تو پر ) مشخص می شود که تنها سه درجه بندی دارد . قطعا شما هیچوقت سرگرد یا سرهنگ وظیفه در ساختار نیروهای نظامی نخواهید دید زیرا این دسته بندی از افسران به اطلاعات بسیار محرمانه دسترسی دارند . در این دسته بندی نظامی علاوه بر اینکه درجه بر روی دوش افسران قرار می گیرد تفاوتی در کلاه نیز وجود دارد ، بر روی نقاب کلاه افسران ارشد خوشه قرار می گیرد که در تصاویر زیر مشاهده می کنید :

درجه بندی افسران ارشد نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران

 

درجه بندی افسران ارشد نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران

 

درجه بندی افسران ارشد نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران پلیس

 

درجه بندی افسران ارشد پدافند هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران
درجه بندی افسران ارشد نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران
درجه افسران ارشد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی جمهوری اسلامی ایران

درجه های افسران ارشد در واقع فرماندهان نیروهای نظامی محسوب می شوند . فرمانده هنگ ، فرمانده گردان و ... هر چند که ما شرایط خاصی داریم که یک افسر جزء هم می تواند فرمانده دسته بندی بالاتری را داشته باشد اما بصورت کلی این درجه بندی ها جزو مواردی هستند که در بیشتر نظام از بالاترین اهمیت درجه برخوردار هستند و طبیعتا بصورت عادی تا درجه سرهنگ تمامی ( سرهنگ ) هر 4 سال یکبار درجه بندی ارتقا پیدا می کند . طبیعتا از سرگرد تا سرهنگ تمام را به عنوان جناب خطای می کنیم ، برای مثال جناب سرگرد ، جناب سرهنگ ، توجه کنید که جناب سرهنگ دوم ! یا جناب سرهنگ تمام در خطاب کردن نیروهای نظامی نداریم و به صورت کلی سرهنگ دوم و سرهنگ تمام با عنوان سرهنگ خطاب قرار می گیرند.

کلاه امیران و افسران ارشد در نیروهای نظامی خوشه روی کلاه

 

سطوح درجه امراء در نظام

بالاترین درجه نظامی ممکن در کشور طبیعتا درجه نظامی امیران ( امیرها ) یا امرا در نظام جمهوری اسلامی ایران هستند که اگر بخواهیم مشابه خارجی آن را به شما بگوییم همان ژنرال های خارجی را می توان مثال زد . برای رسیدن به درجه های امیری دیگر ملاک زمان چندان اهمین ندارد و مراسم سردوشی و اهدا کردن درجه امیری به یک نظامی فقط توسط بالاترین درجه فرماندهی یک کشور ممکن است . در ایران همه نظامی هایی که به این درجه نائل می شوند ، این درجه را از مقام معظم فرماندهی کل قوا یعنی مقام معظم رهبری بصورت مستقیم دریافت می کنند . ممکن است سالها یک سرهنگ در درجه سرهنگی باقی بماند و حتی با همین درجه نظامی بازنشسته شود و هیچوقت به درجه امیری نائل نشود . پارامترهای بسیاری برای انتخاب شدن یک افسر ارشد به عنوان امیر لحاظ می شود که از دایره بحث این مقاله خارج است اما بصورت کلی درجه بندی امرا در نظام جمهوری اسلامی ایران به ترتیب از پایینترین درجه به بالاترین درجه سرتیپ دوم ، سرتیپ ، سرلشکر ، سپهبد و ارتشبد هستند که در تصاویر زیر می توانید به وضوع تفاوت این نوع درجه بندی نظامی را مشاهده کنید :

 

درجه بندی امیران و فرماندهان نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران

 

درجه بندی امیران و فرماندهان نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران
درجه بندی امیران و فرماندهان پدافند هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران

 

درجه‌های امیران نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران
درجه امیران سرداران و افسران سپاه پاسداران انقلاب اسلامی جمهوری اسلامی ایران
درجه فرماندهان و امیران نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران پلیس

تا اوایل دهه هفتاد درجه های سپهبدی و ارتشبدی در ساختار نظامی ایران به برخی افراد داده می شد اما دیگر هیچ شخصی در ساختار نظامی جمهوری اسلامی ایران به درجه سپهبدی و ارتشبدی در حالت عادی نخواهد رسید و این به دلیل یک سری تغییرات اساسی است که در اینجا جای بحث آن وجود ندارد. در حال حاضر بالاتری درجه نظامی در کشور سرلشکر ها هستند ، توجه کنید که درست است که دیگر درجه سپهبد نداریم اما جایگاه سپهبدی و ارتشبدی در کشور وجود دارد که در اختیار سرلشکرها هستند . در واقع ممکن است افرادی با درجه نظامی پایینتر جایگاه شغلی و سیاسی بالاتری در نظام داشته باشند . درجه این افراد بر روی دوش قرار گرفته و از طرفی چهار خوشه گندم بر روی نقاب کلاه این افراد طبق تصویر قبلی قرار می گیرد . این افراد دارای جایگاه های نظامی بسیار بالا هستند و برای خطاب قرار دادن این افراد صرفا به بکار بردن کلمه هایی مثل سردار و امیر بایستی بسنده کرد ، اساسا افرادی در این جایگاه به عنوان سردار شناخته می شوند ، برای مثال سردار سلیمانی که دارای درجه نظامی سرلشکری است . امیدوارم مورد توجه شما عزیزان قرار بگیرد .

  • با به شهادت رسیدن سردار سرلشکر قاسم سلیمانی در سیزدهم دی ماه 1398 خورشیدی ، ایشان بعد از شهادت به درجه سپهبدی ارتقاء درجه پیدا کردند. روحشان شاد و و یادشان در دلها همیشه باقیست ...

نویسنده : محمد نصیری

منبع : جزیره امور نظامی وب سایت توسینسو

هرگونه نشر و کپی برداری بدون ذکر منبع و نام نویسنده دارای اشکال اخلاقی است

17 نظر
مجتبی شمس نجاتی

بسیار عالی. درجه افسران ارشد نیروی زمینی ارتش فکر میکنم اشتباست. سرهنگ و سرگرد جابجا نوشته شده.

محمد نصیری

ممنون مجتبی عزیز ، چون خودم دونه دونه درست کردم اینارو اشتباه داشت این یکی تصحیح شد

مجتبی شمس نجاتی

برای من خیلی مفید و جالب بود. همیشه این مشکل رو داشتم وقتی یک شخص نظامی میبینم نمیدونم بگم جناب سروان ، ستوان ، سرهنگ و ... :)

محمد نصیری

آره منم اوایل اینجوری بودم ، ولی خوب دیگه اینقدر خودم درگیر کارهای این تیپی شدم که مجبور شدم همه قوانین رو حفظ کنم در حدی که دستورالعمل های نظامی رو هم حفظ هستم ، یه کتاب تالیف کردم ( که البته به نام من چاپ نشد قطعا ) به نام اصول تشریفات نظامی و سلسله مراتب در مراسم صبحگاه ... خیلی چیزها یاد گرفتم و البته همین بابی شد برای پیشرفت و نظم در زندگیم .. در کل من قواعد و سلسله مراتب و نظم در نیروهای نظامی رو دوست دارم و همین مورد تو زندگیم خیلی کمکم کرده ، هیچوقت یادم نمیره تو زمان خدمت یه بار فرمانده استان که درجه سرتیپ دوم داشت یه دفعه وارد قرارگاه که من آجودان فرماندش بودم شد ، یه دفعه دیدم همه سرهنگ ها و سرگردها و ... بدنشون داره میلرزه که وااای سردار اومد ! من پیشینه کاری با فرمانده های ارشد نظام رو داشتم ( حالا جریان مفصلی داره که چرا خدمتم اینجوری شد که بماند ) ...

خلاصه سردار اومد من خیلی ریلکس بلند شدم احترام نظامی گذاشتم ، طبق اصول نظامی دعوتشون کردم داخل سالن جلسات و ازش پذیرایی کردم ، خود سردار براش جالب بود اینقدر ریلکس هستم ! خلاصه بماند تو این بند و بساط سرگرد و سروان بود که قایم میشدن جلوی سردار ظاهر نشن بعد من گروهبان دوم کنار سردار بودم و راحت !! اگه بدونیم چجوری با هر درجه نظامی باید صحبت کرد و خطاب قرارش داد و اصول نظامی رو درست بلد باشیم خیلی جاها کار کردن راحت تره ... البته اینم بگم واقعا وقتی میگیم سردار یا امیر یه ابهتی برای خودش داره !! واقعا اولین باری که من سردار باقری رو از نزدیک دیدم تو دیتاسنتر بودم یه دفعه شوکه شدم که وااای این سرلشکره !!! دو تا ستاره داره !!! خلاصه کلی سوژم کرد ، هر چند واقعا سردارهای سپاه و بسیج خیلی متفاوت تر و راحت تر از سردارهای ارتش و نیروی انتظامی هستن و اساسا اون خصلت بسیجی بودن و خاکی بودن رو داخل خودشون دارن ... بگذریم شد خاطره بازی ... خخخ

محمد عابدینی

سلام دست شما درد نکنه مطلب جامعی بود.

فقط یک سوال کشورهای دیگه هم این همه درجه و سطح دارن یا فقط این مدل در ایران یافت میشه؟

محمد نصیری

تقریبا تو هر کشوری که ساختار نظامی داره همچین سلسله مراتبی هست ، تو لینک زیر اکثرا معرفی شدن :

https://en.wikipedia.org/wiki/Category:Military_ranks_by_country
محمد حسن پزشکیان

مطلب بسیار مفیدیه

من زمان یکی از دعوا ها از یک افسر پلیس پرسیدم شما درجه هاتون سرگرد و سرهنگ و اینا چ فرقی داره و اینا گفت هر وقت رفتی سربازی میفهمی

از اونجا بود ک دیگ علاقه ای ب یادگیری پیدا نکردم ! ولی خب ممنون ک مطلبو زدید

نوید یحیی پور

لایک، مرسی مهندس، یاد دوران سربازیم افتادم :دی

یه نکته ای رو اضافه کنم، دوست ندارم از هیچ نوشته ای ایراد بگیرم ولی گفتم مطلبت بدون ایراد باشه و جسارت نمیکنم به شما

اون خوشه ای که روی کلاه دوخته میشه برگ های درخت زیتون هست که نماد صلح هست، من که اینطوری میدونم حتی نماد خوشه گندمی که تو درجه های امیران هستند هم برگ درخت زیتونه

البته شاید من اشتباه می کنما، منم اینطوری شنیدم

محمد نصیری

اینطور که من دیدم نوید جان برای ارتش مثل درخت زیتون هست ولی برای ناجا رو من خیلی از نزدیک دیدم و میتونم با تضمین بگم که گندم هست ...

محمد نصیری

به نقل از ویکیپدیا :

خوشه گندم

نوید یحیی پور

والا چی بگم فردا از یکی از فرماندهام میپرسم میگم :دی

حالا این گندم چه معنی میده اینش مهمه، کشاورز نیستن که :دی

البته شاید من اشتباه می کنم

فردا از یکی که در این جریاناته می پرسم و میگم

محمد نصیری

توی لوگوی ارتش که میدونم دو شاخه زیتون هست نمایانگر صلح و دوستی و عدالت خواهی ، نمیدونم گندم چیه

Ehsanfar

سلام. گفتین اگه چهار سال تو یه درجه باشن ارتقا میگیرن. همیشه برام سوال بوده. اگه به صرف گذراندن چهارسال ارتقا درجه داشته باشن که الان مملکت پر از امیر و سردار و سرهنگ باید باشه. و این که میبینیم یه عده سالهاست یه درجه دارن و ارتقا نگرفتن. این چجوریاس؟ صرف گذر زمانه یا باید کاری بکنن دوره ایی بگذرونن ماموریتی برن؟

محمد نصیری

عرض کردم اگر مطلب رو خوب بخونید ، توی فیش حقوقی و رتبه حقوقی عملا ارتقاء دارن اما تبدیل شدن به امیر و سردار تاییدیه بالاترین مقام فرماندهی قوا یعنی رهبری رو نیاز داره که اگر تشخیص بده یک سرهنگ تبدیل به سرتیب دوم میشه ... ارتقاء این درجه صرفا توسط مقام معظم رهبری انجام میشه و مراسم سردوشی رو خودشون انجام میدن . سرهنگ شدن طبق روال انجام میشه ، کم سرهنگ نداریم

Rooting911

سروان وظیفه؟!!! بعید میدونم اصلا همچین چیزی‌ وجود داشته باشه چطور میگید شما؟ 

محمد نصیری

سلام و عرض ادب ، حالا سروان تمام نه ولی بنده تا ستوان یکم وظیفه به عینه دیدم ... اگر مدرک علمی شما فوق دکتری باشه دیگه شما لباس وظیفه تنتون نمی کنید عزیز من که بخاین سروان وظیفه رو به چشم ببینید و چنین چیزی خیلی به ندرت ممکن هست پیش بیاد ولی از لحاظ قانونی ممکنه

رضا

جالب بود بعضی از درجه هارو نمیدونستم 

فکر میکنم از درجه های درجه داران نیروی هوایی ارتش  دوبار عکس گذاشتید.

نظر شما
برای ارسال نظر باید وارد شوید.
از سرتاسر توسینسو
تنظیمات حریم خصوصی
تائید صرفنظر
×

تو می تونی بهترین نتیجه رو تضمینی با بهترین های ایران بدست بیاری ، پس مقایسه کن و بعد خرید کن : فقط توی جشنواره پاییزه می تونی امروز ارزونتر از فردا خرید کنی ....